კითხვა-პასუხი მენოპაუზის შესახებ
პასუხები ყველაზე ხშირ კითხვებზე: მენოპაუზის ტიპები და ეტაპები, ასაკი, სიმპტომების ხანგრძლივობა, ჰორმონების ანალიზი და მოწევის გავლენა.
რა ტიპის მენოპაუზა არსებობს?
- ბუნებრივი მენოპაუზა: დგება 40 წლის ან უფრო გვიან ასაკში და არ არის გამოწვეული ორივე საკვერცხის ამოკვეთით, მედიკამენტებით ან სხივური თერაპიით. ორგანიზმი ასაკთან დაკავშირებულ ჩვეულებრივ რეპროდუქციულ ცვლილებებს განიცდის.
- ნაადრევი მენოპაუზა: დგება 40 წლამდე. მიზეზი შეიძლება იყოს გენეტიკური ფაქტორები, აუტოიმუნური დაავადებები, სამედიცინო პროცედურები ან ორივე საკვერცხის ამოკვეთა.
- ადრეული მენოპაუზა: დგება 40–45 წლის ასაკში.
- საკვერცხეების პირველადი უკმარისობა: 40 წლამდე ასაკში მენსტრუაცია ზედიზედ რამდენჯერმე გამოტოვებულია ან საერთოდ აღარ მოდის. ეს შეიძლება მენოპაუზის ნიშანი იყოს ან იმაზე მიუთითებდეს, რომ საკვერცხეებში ძალიან ცოტა კვერცხუჯრედი დარჩა. ნაადრევი მენოპაუზისგან იმით განსხვავდება, რომ საკვერცხეების ფუნქცია შეიძლება აღდგეს.
- ქირურგიული მენოპაუზა: დგება მაშინ, როცა ორივე საკვერცხეს ოპერაციით ამოკვეთენ ბუნებრივი მენოპაუზის დადგომამდე. მენოპაუზა ამ დროს უეცრად იწყება, ამიტომ სიმპტომები შეიძლება უფრო მძიმე იყოს.
- ინდუცირებული მენოპაუზა: მენოპაუზა მოსალოდნელზე ადრე დგება, რადგან საკვერცხეები ამოკვეთილია ან შეუქცევადად დაზიანებულია სიმსივნის მკურნალობით (მენჯის არის დასხივება, ქიმიოთერაპია) ან სხვა სამედიცინო ჩარევით.
რა ეტაპებისგან შედგება ეს პროცესი?
- პრემენოპაუზა: პერიოდი პირველი მენსტრუაციიდან პერიმენოპაუზამდე.
- პერიმენოპაუზა: იწყება მაშინ, როცა ციკლის ხანგრძლივობა სულ მცირე 7 დღით იცვლება, და გრძელდება ბოლო მენსტრუაციიდან კიდევ ერთი წლის განმავლობაში.
- მენოპაუზა: ბოლო მენსტრუაცია. მისი დადასტურება შესაძლებელია მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ზედიზედ 12 თვე მენსტრუაცია არ გექნებათ. ეს არის მენსტრუაციისა და ნაყოფიერების დასასრული, ნორმალური, ბუნებრივი მოვლენა, რომელიც საკვერცხეების ფუნქციის დაქვეითებასა და მათი ჰორმონების (უმთავრესად ესტრადიოლის) დონის შემცირებას უკავშირდება.
- პოსტმენოპაუზა: ბოლო მენსტრუაციის შემდგომი პერიოდი.
მენოპაუზური გარდამავალი პერიოდი ეწოდება მონაკვეთს ციკლის ცვლილებების დაწყებიდან ბოლო მენსტრუაციამდე. ოპერაციამ, ზოგიერთმა მედიკამენტმა ან სხივურმა თერაპიამ შეიძლება ეს ვადები შეცვალოს.
რა ასაკში დგება მენოპაუზა?
ბუნებრივი მენოპაუზის (ბოლო მენსტრუაციის) მედიანური ასაკი 50–52 წელია, პერიმენოპაუზის დაწყებისა კი 47,5 წელი. მედიანა ნიშნავს, რომ ქალების ნახევარი ამ დროს უფრო ახალგაზრდაა, ნახევარი კი უფრო ასაკოვანი.
რატომ დგება მენოპაუზა?
ბუნებრივი მენოპაუზა იმიტომ დგება, რომ საკვერცხეები თანდათან წყვეტს ესტრადიოლის გამომუშავებას. როცა ესტრადიოლის გამომუშავება კლებას იწყებს, ქალი პერიმენოპაუზაში შედის. მენოპაუზის სხვა მიზეზებია საკვერცხეების ქირურგიული ამოკვეთა და ისეთი მკურნალობა, რომელიც საკვერცხეებს აზიანებს (მაგალითად, ქიმიოთერაპია).
რა ახდენს გავლენას მენოპაუზის ასაკზე?
მენოპაუზა შეიძლება უფრო ადრე დადგეს, თუ:
- ეწევით (დაახლოებით 0,8–1,7 წლით ადრე);
- ცხოვრობთ ძალიან მაღალმთიან რეგიონში (მაგალითად, ანდებში ან ჰიმალაებში);
- გაკეთებული გაქვთ ჰისტერექტომია (საშვილოსნოს ამოკვეთა), მაშინაც კი, თუ საკვერცხეები შენარჩუნებულია;
- გაქვთ მოკლე მენსტრუალური ციკლი;
- გაქვთ დაბალი შემოსავალი და განათლების დაბალი დონე (სავარაუდოდ, თანმხლები ჯანმრთელობის პრობლემების გამო);
- გადაკვანძული გაქვთ ფალოპის მილები (იშვიათი მიზეზი).
მენოპაუზა შეიძლება უფრო გვიან დადგეს, თუ:
- იღებდით ჩასახვის საწინააღმდეგო აბებს;
- დიდხანს გყავდათ ბავშვი ძუძუზე;
- გქონდათ მეტი ორსულობა.
რა ხდება, თუ საშვილოსნო ამოკვეთილია, საკვერცხეები კი შენარჩუნებულია?
ამ შემთხვევაში მენსტრუაციის მიხედვით ვერ იმსჯელებთ. პერიმენოპაუზის დაწყებაზე შეიძლება მიანიშნებდეს ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა ალები ან ძილის დარღვევა. ექიმს შეუძლია სისხლის ანალიზით შეამოწმოს ჰორმონების დონე და დაადგინოს, პერიმენოპაუზაში ხართ თუ პოსტმენოპაუზაში.
რამდენ ხანს გრძელდება ალები და ღამის ოფლიანობა?
ამერიკის შეერთებულ შტატებში ჩატარებული დიდი კვლევის მიხედვით, ხშირი ალებისა და ღამის ოფლიანობის მედიანური ხანგრძლივობა 7,4 წელია: ქალების ნახევარს ისინი უფრო ხანმოკლედ აწუხებს, ნახევარს კი უფრო დიდხანს. ბოლო მენსტრუაციის შემდეგ სიმპტომები მედიანურად კიდევ 4,5 წელი გრძელდება.
- ყველაზე დიდხანს (მედიანა: 11,8 წელზე მეტი) სიმპტომები აწუხებთ ქალებს, რომლებსაც ალები პრემენოპაუზაში ან პერიმენოპაუზის დასაწყისში დაეწყოთ.
- ყველაზე ხანმოკლედ (3,4 წელი) სიმპტომები აწუხებთ ქალებს, რომლებსაც ალები მენსტრუაციის შეწყვეტის შემდეგ დაეწყოთ.
- სიმპტომები უფრო დიდხანს გრძელდება, თუ ალები ახალგაზრდა ასაკში დაიწყო, თუ ქალი ეწევა ან ოდესმე ეწეოდა, აქვს ჭარბი წონა, შფოთვა, ძლიერი სტრესი ან დეპრესიის ნიშნები.
- სიმპტომები უფრო ხანმოკლეა ქალებში, რომლებსაც ჰყავთ პარტნიორი, აქვთ ძლიერი სოციალური მხარდაჭერა და ნაკლები ფინანსური სიძნელე.
რომელი სიმპტომები გაივლის და რომელი შეიძლება დარჩეს?
ზოგიერთი სიმპტომი ქრება პოსტმენოპაუზაში, როცა ჰორმონების მერყეობა წყნარდება. სხვები შეიძლება დარჩეს: ან ესტროგენის დაბალი დონის გამო, ან იმიტომ, რომ ისინი ასაკთან დაკავშირებული ბუნებრივი ცვლილებების ნაწილიცაა.
უნდა ჩავიტარო თუ არა ჰორმონების ანალიზი?
ქალების უმეტესობისთვის ეს საჭირო არ არის და არც განსაკუთრებით სასარგებლოა. ჰორმონების დონე ციკლის განმავლობაში ისედაც მერყეობს, გარდამავალ პერიოდში კი ეს მერყეობა დიდი და არარეგულარული ხდება.
უმეტეს შემთხვევაში საუკეთესო გზაა, დააკვირდეთ, როგორ იცვლება მენსტრუალური ციკლი და გაქვთ თუ არა მენოპაუზის სიმპტომები.
ანალიზი შეიძლება გამოგადგეთ, თუ:
- მენსტრუაცია უჩვეულოდ ადრე, 40 წლამდე შეგიწყდათ;
- საშვილოსნო ამოკვეთილი გაქვთ, მაგრამ ერთი საკვერცხე მაინც შენარჩუნებულია;
- იყენებთ ჰორმონულ კონტრაცეფციას, რომელიც მენსტრუაციას წყვეტს (მაგალითად, პროგესტერონის შემცველ სპირალს);
- 50 წელს გადაცილებული ხართ, იღებთ კომბინირებულ ჰორმონულ კონტრაცეპტივებს და მენსტრუაცია ჯერ კიდევ გაქვთ. ასეთი კონტრაცეპტივები მენოპაუზის სიმპტომებს ფარავს.
ანალიზისთვის მცირე რაოდენობით სისხლს იღებენ და, როგორც წესი, ფოლიკულმასტიმულირებელი ჰორმონის (FSH) დონეს ზომავენ, ხშირად ორჯერ, სულ მცირე 4 კვირის ინტერვალით. შეიძლება ესტრადიოლიც განისაზღვროს. თუ FSH 30 მსე/მლ-ზე მეტია, ესტრადიოლი კი 50 პგ/მლ-ზე ნაკლები, ეს მიანიშნებს, რომ პერიმენოპაუზაში ხართ ან მენოპაუზა უკვე დადგა. შედეგების შეფასება ექიმს უნდა მიანდოთ.
მოქმედებს თუ არა მოწევა მენოპაუზაზე?
დიახ. მწეველ ქალებს ალები უფრო ხშირად და უფრო მძიმე ფორმით აქვთ. მათთან გარდამავალი პერიოდი, როგორც წესი, უფრო ადრე იწყება, ადრე დაწყებული გარდამავალი პერიოდი კი, ჩვეულებრივ, უფრო დიდხანს გრძელდება.
მოწევისთვის თავის დანებება ალებს ამცირებს, თუმცა დადებითი ეფექტი დაუყოვნებლივ არ ვლინდება: კვლევების მიხედვით, ამას დაახლოებით 5 წელი სჭირდება. რაც უფრო ადრე დაანებებთ თავს მოწევას გარდამავალი პერიოდის დაწყებამდე, მით უფრო დიდია სარგებელი.
ელექტრონული სიგარეტისა და ნიკოტინის სხვა ფორმების გავლენა მენოპაუზის სიმპტომებზე შესწავლილი არ არის. ასევე არ არსებობს ხარისხიანი კვლევები მარიხუანისა და კანაფის ზეთის (CBD) შესახებ.